حکمرانی سلامت از نگاه رئیس پیشین سازمان غذا و دارو؛
چالش اصلی نظام سلامت کشور شکاف عمیق میان هدفگذاری، اجرا و واقعیتهای مالی و مدیریتی است
رئیس پیشین سازمان غذا و دارو با تشریح دیدگاههای خود درباره حکمرانی سلامت، تأکید کرد که مسئله اصلی نظام سلامت کشور نه کمبود اسناد بالادستی و سیاستها، بلکه شکاف عمیق میان هدفگذاری، اجرا و واقعیتهای مالی و مدیریتی است.
به گزارش مدرن مد، سید حیدر محمدی، که از آبان ۱۴۰۱ تا آذر ۱۴۰۳ ریاست سازمان غذا و دارو را برعهده داشته، حکمرانی سلامت را به «ریلگذاری» تشبیه میکند؛ مفهومی که به گفته او، از طراحی سیاست آغاز میشود اما بدون مدیریت، نظارت و پیگیری مستمر، هرگز به مقصد نهایی نمیرسد.
او با اشاره به تجربه سالها فعالیت در حوزه سیاستگذاری و اجرا در سازمان غذا و دارو، میگوید:«حکمرانی صرفاً به معنای تدوین سیاست نیست، بلکه شامل راهبری، نظارت و اطمینان از حرکت صحیح در مسیر تعیینشده است. به باور او، حتی بهترین سیاستها نیز اگر توسط افراد غیرمتخصص طراحی شوند یا در مرحله اجرا رها شوند، نتیجهای جز انحراف از مسیر نخواهند داشت.»
رئیس پیشین سازمان غذا و دارو با تأکید بر ویژگیهای خاص حوزه سلامت، تصریح میکند که این بخش بدون اتکا به تیمهای تخصصی قابل اداره نیست. به گفته او، هر یک از زیرحوزههای سلامت از جمله دارو، تجهیزات پزشکی، غذا و طب سنتی، نیازمند دانش و تجربه تخصصی خاص خود هستند. با این حال، محمدی به شکاف همیشگی میان نظریهپردازی و اجرا اشاره کرده و میگوید در بسیاری موارد، اختلاف میان طراحان سیاست و مجریان، مانع تحقق اهداف میشود.
او معتقد است مدیریت سلامت مستلزم شناخت دقیق از زنجیره ارزش، ذینفعان، اقتصاد حوزه و عوامل اثرگذار است، اما این شناخت بهتنهایی کافی نیست. از نگاه محمدی، «اراده و پیگیری» عنصر گمشده بسیاری از تصمیمات مدیریتی در کشور است؛ تصمیماتی که اتخاذ میشوند اما تا رسیدن به نتیجه، دنبال نمیشوند.
اسناد بالادستی؛ اهداف غیرواقعی
به باور محمدی، یکی از دلایل اصلی ناکامی برنامههای توسعهای کشور، هدفگذاریهای خوشبینانه و غیرواقعی است. او با اشاره به تجربه حضور در تدوین برنامههای توسعه، میگوید در بسیاری موارد، اهدافی مانند جهش صادرات دارو بدون توجه به ظرفیت واقعی، منابع ارزی و دادههای موجود تعیین شدهاند. به گفته او، هدفگذاری باید تدریجی و مبتنی بر واقعیتهای اقتصادی باشد، نه بر مبنای اعداد و شعارهای غیرقابل تحقق.
او یکی دیگر از مشکلات حکمرانی را جایگزینی گفتوگوی شفاف با فشار سیاسی میداند. او معتقد است تا زمانی که منابع واقعی بهصورت صادقانه بیان نشوند و بودجهها بر اساس درآمدهای واقعی بسته نشوند، بحرانهای مالی تداوم خواهند داشت و تصمیمات مقطعی، تنها مشکلات را به آینده منتقل میکنند.
اولویت مدیریت بر تخصص
در پاسخ به این پرسش که در حکمرانی سلامت، تخصص مهمتر است یا مدیریت، محمدی با صراحت اولویت را به مدیریت میدهد. او معتقد است تخصص بدون مهارت مدیریتی، کارآمد نخواهد بود و مثالهایی از نظام آموزشی و درمانی میآورد که نشان میدهد مدیر باید پیش از هر چیز، توان اداره و تصمیمگیری داشته باشد. با این حال، او تأکید میکند که ترکیب مدیریت و تخصص، وضعیت ایدهآل است؛ اما در صورت تعارض، مدیریت اولویت دارد.
محمدی درباره این واقعیت که تقریباً همیشه رئیس سازمان غذا و دارو از میان داروسازان انتخاب شده، توضیح میدهد که این موضوع بیش از آنکه قاعدهای رسمی باشد، ناشی از حساسیت بالای دولتها نسبت به حوزه دارو است. به گفته او، دارو بهطور مستقیم با جان مردم در ارتباط است و همین امر باعث شده تمرکز ذهنی سیاستگذاران بر این بخش بیشتر باشد؛ بهگونهای که در ادبیات رسمی نیز «دارو» به نماینده کل حوزه سلامت تبدیل شده است.
بحران نقدینگی و تأمین
رئیس پیشین سازمان غذا و دارو وضعیت فعلی حوزه سلامت را با چالشهای جدی نقدینگی، تخصیص نامنظم ارز و انباشت مطالبات توصیف میکند. به گفته او، انباشت بدهیها و تأخیر در حواله ارز، زنجیره تأمین دارو و تجهیزات پزشکی را در معرض خطر قرار داده و کاهش موجودی برخی اقلام دارویی به سطح هشدار رسیده است؛ موضوعی که نیازمند توجه فوری مقامات عالی کشور است.
بخش خصوصی؛ مشاور نه تصمیمگیر
در پایان، محمدی نقش بخش خصوصی را در حکمرانی سلامت «حیاتی اما مشورتی» توصیف میکند. به گفته او، بخش خصوصی به دلیل تجربه اجرایی، بهترین منبع تحلیل و ارائه راهحل است، اما به دلیل تعارض منافع ذاتی، نباید تصمیمگیر نهایی باشد. او تأکید میکند مدیریت صحیح تعارض منافع، میتواند بخش خصوصی را به یکی از مؤثرترین بازوهای سیاستگذاری و پیشگیری از بحران در نظام سلامت تبدیل کند.
به اعتقاد رئیس پیشین سازمان غذا و دارو، حکمرانی مطلوب سلامت حاصل ترکیب مدیریت کارآمد، تخصص، نظارت هوشمند، پیگیری مستمر و هدفگذاری واقعگرایانه است؛ ترکیبی که بدون آن، حتی بهترین سیاستها نیز به نتیجه نخواهند رسید.
یادآور می شود این خبر بخشهایی از یک گفتگوی طولانی است که مخاطبان علاقمند میتوانند مشروح آن را در شماره 73 ماهنامه توسعه فناوریهای نوین پزشکی(دی ۱۴۰۴) مشاهده کنند. این ماهنامه در اپلیکیشنهای فیدیبو و طاقچه در دسترس عموم قرار دارد.
