سخنی صمیمانه با سرپرست ادارة کل تجهیزات پزشکی سازمان غذا و دارو؛
شرایط دشوار را به نقطهی آغاز اصلاحات بنیادین تبدیل کنید
با انتصاب اخیر دکتر علی علیزاده به سمت سرپرست ادارة کل تجهیزات پزشکی سازمان غذا و دارو، این حوزه در یکی از حساسترین مقاطع زمانی خود، راهبری تازهای را تجربه میکند. ضمن تبریک به ایشان برای پذیرش این مسئولیت خطیر، باید اذعان کرد که این انتصاب در شرایطی صورت گرفته است که حوزة تجهیزات پزشکی با مجموعهای از چالشهای پیچیده، انباشته و گاه مزمن مواجه است؛ چالشهایی که تصمیمگیری دقیق، رویکردی جامعنگر و بهرهگیری از خرد جمعی را بیش از هر زمان دیگری ضروری میکند.
نابسامانی در سیاستگذاری و فرایندهای کارشناسی
یکی از مهمترین مسائل این حوزه، ضعف در سیاستگذاری و عملکرد ادارات کارشناسی است. طولانیشدن رسیدگی به پروندهها، تعدد درخواستها، نبود رویههای شفاف و پیشبینیپذیر برای واردات و تولید و فقدان برنامهریزی مبتنیبر نیازسنجی واقعی کشور، موجب سردرگمی فعالان این حوزه شده است. انتظار میرود مدیریت جدید با بازنگری در ساختار کارشناسی، تسهیل و تسریع فرایندها و تدوین برنامهای مبتنیبر تحلیل عملکرد سال جاری، مسیر سال آینده را شفاف و قابل پیشبینی کند؛ بهویژه آنکه تعیین تکلیف شرکتها برای سال آینده در ماههای پایانی سال، اهمیت دوچندان دارد.
چالشهای ارزی و قیمتگذاری
مدیریت ارز و سیاستهای مرتبط با نرخگذاری از دیگر گرههای اساسی این حوزه است. تغییر گروههای کالایی، بلاتکلیفی در تخصیص ارز ترجیحی، صفهای طولانی تخصیص ارز و پیچیدگیهای اداری مرتبط با اعلام نظر دستگاههای ذیربط، همگی خطر بروز کمبود در بازار تجهیزات پزشکی را افزایش میدهند. در این شرایط، پیشنهاد میشود ادارة کل با هماهنگی دولت و مجلس، بر تداوم تخصیص ارز ترجیحی برای تجهیزات پزشکی، بهویژه اقلام مصرفی و پرخطر، پافشاری کند، تا از افزایش بیرویة قیمتها و فشار مضاعف بر بیماران و مراکز درمانی جلوگیری شود.
همچنین نظام قیمتگذاری باید متناسب با تغییرات نرخ ارز بازطراحی شود؛ سازوکاری شفاف، منعطف و قابلرصد که هم منافع بیماران را حفظ کند و هم استمرار فعالیت تولیدکنندگان و واردکنندگان را تضمین کند.
بوروکراسی پیچیده و چالشهای گمرکی و تعرفهای
مسائل مرتبط با حقوق گمرکی، مالیات بر ارزشافزوده و اعلام بهموقع تعرفهها به سازمان برنامه و بودجه، مطابق روالهای قانونی سالهای گذشته، از دیگر موضوعات نگرانکنندة این بخش است. هرگونه تأخیر در این حوزه، سال آینده را با بحرانهای تعرفهای مواجه خواهد کرد. پیشنهاد میشود کارگروهی ویژه برای هماهنگی میان ادارة کل، گمرک و سازمان برنامه و بودجه تشکیل شود، تا از بروز مجدد مشکلات سالهای قبل جلوگیری شود.
نظارت، قاچاق و مدیریت بازار
باوجود بیش از پنج هزار شرکت فعال در حوزة تجهیزات پزشکی، شامل واردکنندگان و تولیدکنندگان، نظارت مؤثر بر صدور و تمدید پروانهها، کنترل کیفیت، جلوگیری از قاچاق و رصد بازار، نیازمند ساختاری چابک و هوشمند است. بهرهگیری از سامانههای الکترونیک یکپارچه، تقویت بازرسیهای هدفمند و استفاده از ظرفیت تشکلهای صنفی، میتواند بخشی از بار نظارتی ادارة کل را کاهش دهد. بنابراین، اهتمام در این زمینه ضروری به نظر میرسد.
استفاده از خرد جمعی و برونسپاری هدفمند
اگر تکثر تشکلهای صنفی در این حوزه بهدرستی مدیریت شود، میتواند به فرصتی برای ساماندهی بازار تبدیل شود. پیشنهاد میشود کمیتههای تخصصی با حضور نمایندگان اصناف، تشکیل و بخشی از وظایف قابل واگذاری به این تشکلها تفویض شود. مشارکت فعال بخش خصوصی در تصمیمسازی و اجرای سیاستها، ضمن افزایش مقبولیت مقررات، بار اجرایی ادارة کل را نیز کاهش خواهد داد.
بازتعریف نقش مسئولان فنی
نامة اخیر ادارة کل تجهیزات پزشکی دربارة وظایف مسئولان فنی، که بلافاصله پس از سرپرستی دکتر علیزاده ابلاغ شد و انتقادات و واکنشهای بسیاری بههمراه داشت، هرچند در جهت تقویت نقش آنان ارزیابی میشود، نیازمند پشتوانة آییننامهای شفاف و بهروز است. مسئول فنی عملاً نمایندة رگولاتور در شرکتهاست و میتواند بازوی نظارتی مؤثری برای ادارة کل باشد؛ مشروط بر آنکه شرح وظایف، اختیارات و مسئولیتهای او در قالب ضوابط جدید و متناسب با تحولات قوانین ارزی، گمرکی و برنامههای توسعهای کشور بازنگری شود.
از سوی دیگر، دورههای آموزشی و بازآموزی مسئولان فنی باید بهروز، کاربردی و متناسب با تغییرات فناوری و مقررات داخلی و بینالمللی باشد. درحالیکه آموزشها با تحولات این حوزه همگام نشدهاند، نمیتوان انتظار پاسخگویی و مسئولیتپذیری حداکثری داشت.
نقطهای برای آغاز اصلاحات بنیادین
مدیریت جدید ادارة کل تجهیزات پزشکی با انبوهی از مسائل ساختاری، اقتصادی و اجرایی روبهرو است، اما همین شرایط دشوار میتواند نقطة آغاز اصلاحات بنیادین باشد. شفافسازی سیاستها، تثبیت وضعیت ارزی، اصلاح نظام قیمتگذاری، چابکسازی فرایندهای کارشناسی، تقویت نقش مسئولان فنی و بهرهگیری از ظرفیت تشکلهای صنفی میتواند مسیر این حوزه را بهسوی ثبات و کارآمدی هدایت کند.
بیتردید، بار مسئولیت سنگین است، اما با رویکردی مشارکتی، تصمیمگیری مبتنیبر داده و شجاعت در اصلاح ساختارها، میتوان امید داشت که دورة جدید مدیریت، نقطة عطفی در ساماندهی حوزة تجهیزات پزشکی کشور باشد. برای دکتر علیزاده در این مسیر دشوار، آرزوی توفیق و سربلندی داریم.
سید آصف مهدوی
