مدیرعامل شستا:
صنعت مواد اولیه دارویی ایران باید از خودکفایی کمی به رقابتپذیری جهانی برسد
مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری تأمین اجتماعی (شستا) صبح امروز در آئین گشایش نمایشگاه فارمکس 2026 با تأکید بر ضرورت عبور صنعت مواد اولیه دارویی کشور از مرحله تولید داخلی و حرکت به سمت رقابتپذیری بینالمللی گفت: آینده این صنعت در گرو تولید مواد اولیه با کیفیت پایدار، قیمت رقابتی، فناوری پیشرفته، مقیاس اقتصادی و قابلیت حضور در بازارهای جهانی است.
به گزارش مدرن مد، محمدرضا سعیدی در جمع فعالان صنعت مواد اولیه دارویی، با اشاره به نقش دانش، سرمایهگذاری، تجربه و تلاش فعالان این حوزه در تأمین امنیت دارویی کشور، اظهار کرد: باید از خود بپرسیم آینده صنعت مواد اولیه دارویی ایران را چگونه تعریف میکنیم و آیا هدف همچنان افزایش تعداد مواد مؤثره تولیدشده در داخل کشور است یا باید پرسش دشوارتری را مطرح کنیم؛ اینکه آیا میتوانیم مواد اولیه دارویی را با کیفیت پایدار، قیمت رقابتی، فناوری پیشرفته، مقیاس اقتصادی و قابلیت حضور در بازارهای بینالمللی تولید کنیم؟
وی افزود: پاسخ به این پرسش، مرز میان نسل اول و نسل دوم صنعت مواد اولیه دارویی ایران را مشخص میکند؛ یعنی عبور از «توانستن تولید» به «توانستن رقابت».
سعیدی با اشاره به تجربه چند دهه گذشته صنعت مواد اولیه دارویی کشور گفت: در نسل نخست توسعه این صنعت، پرسش اصلی این بود که آیا میتوان یک ماده دارویی را در داخل کشور تولید کرد و صنعت دارویی کشور در پاسخ به این پرسش دستاوردهای ارزشمندی داشته است. شرکتهای دانشبنیان، تولیدکنندگان مواد اولیه، دانشگاهها و متخصصان در این مسیر نقش مهمی ایفا کردهاند.
مدیرعامل شستا ادامه داد: امروز دیگر صرف توانایی تولید یک مولکول در داخل کشور برای موفقیت کافی نیست، بلکه باید بتوانیم آن را بهتر، اقتصادیتر، پاکتر، پایدارتر و مطابق با استانداردهای بینالمللی تولید کنیم. این همان گذار از خودکفایی کمی به رقابتپذیری کیفی است.
فشارهای اقتصادی میتواند محرک نوآوری باشد
سعیدی با اشاره به اهمیت نوآوری در شرایط دشوار اقتصادی اظهار کرد: در بسیاری از موارد، نوآوری زمانی شتاب بیشتری میگیرد که فشار به یک سیستم وارد شود. بنابراین شرایط سخت، در کنار چالشهایی که ایجاد میکند، میتواند فرصتهایی برای ورود صنعت مواد اولیه دارویی به مدارهای جدید تولید و حل مسائل ایجاد کند.
وی تأکید کرد: شرایط سخت نباید این تصور را ایجاد کند که دوره نوآوری و ورود به بازارهای بینالمللی به پایان رسیده است.
امنیت دارویی از ماده مؤثره آغاز میشود
مدیرعامل شستا با اشاره به تجربه همهگیری کرونا و اهمیت زنجیرههای تأمین در جهان گفت: امنیت دارویی از چند مرحله پیش از کارخانه داروسازی آغاز میشود. زنجیره تأمین دارو به بخشی از امنیت ملی کشورها تبدیل شده است و امنیت دارویی تنها به داشتن کارخانه تولید قرص، کپسول، آمپول یا محصولات بیولوژیک محدود نمیشود.
سعیدی افزود: امنیت دارویی از ماده مؤثره دارویی (API)، اینترمدیتها، مواد اولیه، کاتالیستها و فناوریهای حیاتی آغاز میشود. اگر API را در داخل تولید کنیم اما برای اینترمدیت کلیدی، ماده آغازین یا فناوری حیاتی همچنان به منابع خارجی وابسته باشیم، زنجیره تأمین ما بهطور کامل تابآور نشده است.
وی با بیان اینکه هدف صنعت مواد اولیه باید ایجاد «تابآوری ملی» باشد، گفت: در عین حال منطقی نیست که تصور کنیم باید همه چیز را به هر قیمت در داخل کشور تولید کنیم. هیچ اقتصاد صنعتی موفقی چنین سیاستی را دنبال نمیکند. آنچه نیاز داریم، استقلال راهبردی و تابآوری هوشمندانه است.
حمایت از تولید باید به رقابتپذیری منجر شود
سعیدی با تأکید بر ضرورت اولویتبندی در تولید داخلی اظهار کرد: باید مشخص شود کدام مواد برای امنیت دارویی کشور حیاتی هستند و توان تولید داخلی آنها باید حتماً حفظ شود و کدام مواد میتوانند از طریق انتقال فناوری و مشارکتهای بینالمللی توسعه پیدا کنند.
وی ادامه داد: این تفاوت میان سیاست صنعتی و صرفاً حمایت از تولید است. حمایت از تولید زمانی اثربخش خواهد بود که در نهایت به ارتقای رقابتپذیری بینالمللی شرکتها منجر شود؛ در غیر این صورت، حمایتها به هدف نهایی خود نخواهند رسید.
مدیرعامل شستا پیشنهاد کرد شاخصهای ارزیابی صنعت مواد اولیه دارویی نیز متناسب با این رویکرد تغییر کند و گفت: نباید فقط بپرسیم چند قلم ماده اولیه در داخل تولید میشود؛ بلکه باید میزان ارزش افزوده ایجادشده، تعداد محصولات صادراتی و مهمتر از همه، تعداد محصولاتی که میتوانند بدون حمایت تعرفهای و صرفاً بر اساس کیفیت، قیمت و استمرار تأمین در بازارهای بینالمللی رقابت کنند را ارزیابی کنیم.
مسیر ارتقای کیفیت از بینالمللیسازی میگذرد
سعیدی بینالمللیسازی را یکی از الزامات توسعه صنعت مواد اولیه دارویی دانست و اظهار کرد: حضور در بازارهای جهانی زمینه یادگیری و ارتقای توانمندی شرکتها را فراهم میکند. شرکتهای مواد اولیه دارویی زمانی که وارد بازارهای بینالمللی میشوند، با الزامات جدید کیفیت، مستندسازی و استانداردهای جهانی مواجه میشوند و همین امر به ارتقای توانمندی آنها کمک میکند.
وی تأکید کرد: مسیر ارتقای کیفیت از بینالمللیسازی میگذرد و کیفیت باید در داخل فرآیند تولید ایجاد شود، نه اینکه صرفاً در انتهای خط تولید مورد آزمایش قرار گیرد.
مدیرعامل شستا افزود: کیفیت به معنای پایداری در بچهای تولید و مستندسازی دقیق است و آینده رقابت صنعت مواد اولیه دارویی در دانش فرآیند رقم خواهد خورد.
آینده صنعت در گرو دانش فرآیند و هوش مصنوعی است
سعیدی با اشاره به تحولات فناوری در صنعت دارو گفت: ارزش اصلی یک کارخانه مواد اولیه دارویی نباید صرفاً در راکتورهای آن جستوجو شود، بلکه ارزش واقعی در دانشی است که میداند در این راکتورها چه اتفاقی رخ میدهد و چگونه میتوان بهرهوری بیشتری ایجاد کرد.
وی ادامه داد: آینده صنعت دارو به سمت تقویت فرآیندها، تولید پیوسته و استفاده گسترده از هوش مصنوعی حرکت میکند. هوش مصنوعی نباید صرفاً برای امور اداری مورد استفاده قرار گیرد، بلکه باید در همه ابعاد صنعت مواد اولیه دارویی به کار گرفته شود.
سعیدی با اشاره به تغییر نقش تخصص در عصر هوش مصنوعی گفت: در جهان پیش از هوش مصنوعی، هوش و تخصص منبعی کمیاب بود، اما امروز این منابع تا حد زیادی از طریق هوش مصنوعی در دسترس قرار گرفتهاند و باید بیش از گذشته بر تقویت مهارتهای نرم تمرکز کنیم.
وی خاطرنشان کرد: رقابت آینده، رقابت کارخانهها نیست؛ بلکه رقابت میان اکوسیستمهای دانش و فناوری است.
صادرات باید در طراحی صنعتی کشور دیده شود
مدیرعامل شستا صادرات و بینالمللیسازی را بخشی از طراحی صنعتی دانست و گفت: شرکتها باید از ابتدا با نگاه حضور در بازارهای بینالمللی شکل بگیرند. در برخی کشورهای دارای بازار داخلی کوچک، مفهوم «Born Global» شکل گرفته است؛ یعنی شرکتهایی که از همان ابتدای فعالیت، بازارهای بینالمللی را هدف قرار میدهند.
سعیدی افزود: صنعت مواد اولیه دارویی ایران نیز باید از مرحله «ساخت ایران» عبور کرده و به مرحلهای برسد که «ماده اولیه دارویی ایران» به یک برند قابل اعتماد در منطقه و سپس در جهان تبدیل شود.
وی تصریح کرد: قابل اعتماد بودن، مبتنی بر کیفیت، دانش فرآیند، مدیریت اکوسیستم و مجموعهای از عوامل دیگر است.
ثبات سیاستها برای سرمایهگذاری در صنعت ضروری است
سعیدی با تأکید بر نقش سیاستگذاری در توسعه صنعت مواد اولیه دارویی گفت: صنعت بهتنهایی نمیتواند تمام این مسیر را طی کند و سیاست ارزی، سیاستهای دولت، قیمتگذاری، تأمین مالی و سرمایه در گردش، همگی بر آینده این صنعت تأثیرگذار هستند.
وی افزود: نباید شرکتها به دلیل مشکلات سرمایه در گردش از ادامه فعالیت و سرمایهگذاری بازبمانند. موضوعاتی مانند GMP، صادرات و سیاستهای حمایتی اجزای یک سیستم واحد هستند و نمیتوان آنها را جدا از یکدیگر دید.
مدیرعامل شستا خاطرنشان کرد: نمیتوان از صنعت انتظار سرمایهگذاری بلندمدت داشت، اما قواعد اقتصادی را دائماً تغییر داد. رگولاتور باید به پیشبینیپذیری سیاستها توجه کند، زیرا تغییرات مداوم سیاستها میتواند فعالیت شرکتها را مختل کند.
سعیدی همچنین گفت: نمیتوان از صادرات سخن گفت اما قیمتگذاری داخلی را به شکلی تنظیم کرد که منابع لازم برای تحقیق و توسعه و نوسازی خطوط تولید باقی نماند.
بنگاه سودآور، دشمن نظام سلامت نیست
وی با تأکید بر ضرورت تقویت سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه صنعت مواد اولیه دارویی اظهار کرد: هزینهکرد تحقیق و توسعه در صنعت مواد اولیه دارویی نیازمند ارتقاست و برای تقویت نوآوری باید سرمایهگذاری در این حوزه افزایش پیدا کند.
سعیدی افزود: اینکه به دلیل تحریم، بحران یا مشکلات موجود تصور کنیم امکان پیشرفت وجود ندارد، قابل قبول نیست. کشور با وجود محدودیتها و فشارهای متعدد، ظرفیت حرکت رو به جلو را دارد و باید از این ظرفیت استفاده کرد.
مدیرعامل شستا تأکید کرد: نهاد رگولاتور باید در کنار صیانت جدی از کیفیت و سلامت مردم، سرعت و پیشبینیپذیری را نیز به یک مزیت توسعهای تبدیل کند.
وی گفت: سیاستگذار باید بپذیرد که بنگاه سودآور دشمن نظام سلامت نیست؛ بلکه یک بنگاه سالم، سودآور و رقابتپذیر، شرط سرمایهگذاری پایدار در کیفیت و نوآوری است.
نسل دوم صنعت مواد اولیه دارویی؛ «بهتر بسازیم و برای جهان بسازیم»
سعیدی در پایان با بیان اینکه صنعت مواد اولیه دارویی ایران دیگر یک صنعت نوپا نیست، گفت: امروز دانش، زیرساخت، نیروی متخصص و تجربه صنعتی در کشور وجود دارد و زمان آن رسیده است که معیارهای موفقیت صنعت نیز ارتقا پیدا کند.
وی افزود: نسل اول صنعت از ما میپرسید «آیا میتوانیم بسازیم؟» و در بسیاری از موارد پاسخ ما مثبت بود؛ اما نسل دوم از این صنعت خواهد پرسید «آیا میتوانیم بهتر بسازیم، اقتصادیتر بسازیم، با کیفیت جهانی بسازیم و برای جهان بسازیم؟»
مدیرعامل شستا تصریح کرد: اگر بتوانیم به این چهار پرسش پاسخ مثبت بدهیم، از مرحله تولید داخلی عبور کرده و وارد مرحله اقتدار صنعتی خواهیم شد. هر کشوری که بتواند در بازارهای جهانی حضور مؤثر داشته باشد، به اقتدار صنعتی دست یافته است.
سعیدی ابراز امیدواری کرد نمایشگاه فارمکس صرفاً محلی برای نمایش دستاوردهای صنعت نباشد، بلکه به بستری برای شکلگیری همکاریها، سرمایهگذاریها، انتقال فناوری و تصمیمهایی تبدیل شود که آینده صنعت دارویی ایران را در ۱۰ سال آینده رقم میزنند.
وی خاطرنشان کرد: امروز باید تصمیم بگیریم که در آینده صرفاً تأمینکننده نیاز بازار داخلی باشیم یا به یکی از قطبهای معتبر صنعت مواد اولیه دارویی منطقه تبدیل شویم؛ ظرفیتی که به گفته وی در کشور وجود دارد، اما تحقق آن بیش از هر چیز به انتخابهای امروز صنعت و سیاستگذاران بستگی دارد.
