قانون توسعه هوش مصنوعی در کشور ابلاغ شد؛
سلامت و آموزش پزشکی در اولویتهای اجرای قانون
رئیس مجلس شورای اسلامی «قانون ملی توسعه هوش مصنوعی» را برای اجرا به رئیسجمهوری ابلاغ کرد. این قانون با ایجاد سازمان ملی هوش مصنوعی و تعیین وظایف دستگاههای مختلف، چارچوبی برای توسعه زیرساخت، پژوهش، تنظیمگری و کاربرد هوش مصنوعی در کشور ترسیم کرده است. در این میان، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز بهعنوان یکی از دستگاههای مسئول در اجرای قانون تعیین شده است.
به گزارش مدرن مد، رئیس مجلس شورای اسلامی در نامهای خطاب به رئیسجمهوری، «قانون ملی توسعه هوش مصنوعی» را که در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۲۸ مرداد ۱۴۰۴ به تصویب رسیده است، برای اجرا ابلاغ کرد. این قانون در ۱۲ ماده و با هدف ساماندهی و توسعه زیستبوم هوش مصنوعی کشور تدوین شده و در آن وظایف دستگاههای اجرایی، الزامات توسعه زیرساختها، حمایت از پژوهش و فناوری و سازوکارهای تنظیمگری این حوزه مشخص شده است.
بر اساس این قانون، «هوش مصنوعی» به مجموعه تواناییهای ماشین برای انجام فرآیندهایی مانند یادگیری، استدلال، حل مسئله، تصمیمگیری و پردازش اطلاعات اطلاق شده است. قانون همچنین بر توسعه زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری، پایگاههای داده، الگوریتمها، مدلهای پایه هوش مصنوعی و خدمات مرتبط با این فناوری تأکید دارد.
تشکیل سازمان ملی هوش مصنوعی
یکی از محورهای اصلی قانون، تشکیل «سازمان ملی هوش مصنوعی» است. این سازمان بهعنوان یک سازمان مستقل زیر نظر رئیسجمهوری فعالیت خواهد کرد و وظیفه سیاستگذاری، برنامهریزی، هماهنگی و نظارت بر توسعه هوش مصنوعی در کشور را بر عهده خواهد داشت.
در اجرای قانون، همکاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، سازمان اداری و استخدامی کشور، سازمان برنامه و بودجه، وزارتخانههای ارتباطات و فناوری اطلاعات، علوم، تحقیقات و فناوری، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، آموزش و پرورش، تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سایر دستگاههای مرتبط پیشبینی شده است.
قانون همچنین ایجاد «مرکز مطالعات راهبردی هوش مصنوعی» را برای انجام مطالعات و توسعه فناوریهای این حوزه پیشبینی کرده و بر تدوین شاخصهای ارزیابی توسعه هوش مصنوعی و ایجاد سازوکارهای مرتبط با امنیت سامانههای هوش مصنوعی تأکید دارد.
سهم سلامت و پزشکی از قانون توسعه هوش مصنوعی
یکی از بخشهای مهم قانون برای حوزه سلامت، قرار گرفتن وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در میان دستگاههای مسئول در توسعه و بهرهگیری از هوش مصنوعی است. بر اساس ماده ۸، وزارتخانههای آموزش و پرورش، علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دانشگاههای وابسته موظفاند با همکاری سازمان ملی هوش مصنوعی و با استفاده از منابع و امکانات خود، اقدامات تعیینشده در قانون را در حوزه توسعه هوش مصنوعی دنبال کنند.
در این چارچوب، قانون توجه ویژهای به آموزش، پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص هوش مصنوعی دارد. ایجاد و بازنگری سرفصلهای آموزشی متأثر از تحولات هوش مصنوعی، حمایت از برنامهها و دورههای تخصصی و تقویت همکاریهای علمی و پژوهشی از جمله محورهای مورد توجه قانون است. این موضوع برای دانشگاههای علوم پزشکی و مراکز تحقیقاتی حوزه سلامت نیز زمینهای برای توسعه آموزش و پژوهشهای مرتبط با هوش مصنوعی ایجاد میکند.
از سوی دیگر، قانون بر توسعه زیرساختهای پردازشی هوش مصنوعی و ایجاد شبکههای مرتبط با خدمات پردازشی تأکید دارد. این زیرساختها میتوانند بستر لازم برای توسعه کاربردهای دادهمحور هوش مصنوعی در حوزههایی مانند پژوهشهای پزشکی، تحلیل دادههای سلامت و توسعه سامانههای هوشمند را فراهم کنند؛ هرچند قانون در متن خود کاربردهای پزشکی مشخصی را بهصورت مصداقی فهرست نکرده است.
تأکید بر داده و زیرساختهای هوش مصنوعی
«قانون ملی توسعه هوش مصنوعی» همچنین وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات را مکلف کرده است برای توسعه شبکه و زیرساختهای پردازشی هوش مصنوعی اقدام کند. ایجاد و توسعه «شبکه خدمات پردازشی هوش مصنوعی» و فراهم کردن زیرساختهای لازم برای ارائه خدمات پردازشی از جمله این تکالیف است.
در بخش دیگری از قانون، بر تدوین دستورالعملهای مرتبط با مدیریت و امنیت دادهها و سامانههای هوش مصنوعی تأکید شده است. این موضوع در حوزه سلامت اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بخش قابلتوجهی از کاربردهای هوش مصنوعی پزشکی به دادههای بیماران، تصاویر پزشکی، سوابق سلامت و اطلاعات حساس وابسته است. با این حال، قانون در متن مورد بررسی، مقررات اختصاصی و مستقلی برای دادههای پزشکی یا هوش مصنوعی پزشکی تعیین نکرده است و چارچوبهای عمومی حفاظت و امنیت داده را مبنا قرار داده است.
پزشکی از راه دور؛ ظرفیت بالقوه، نه حکم صریح قانون
بررسی متن قانون نشان میدهد که عبارت «پزشکی از راه دور» یا «تلهمدیسین» بهعنوان یک حکم یا برنامه اجرایی مستقل در این قانون ذکر نشده است. بنابراین نمیتوان ابلاغ این قانون را به معنای تصویب مقررات جدید و مستقیم برای پزشکی از راه دور دانست.
با این حال، توسعه زیرساختهای پردازشی و دادهای، گسترش خدمات هوش مصنوعی و مشارکت وزارت بهداشت در اجرای قانون میتواند از نظر زیرساختی زمینه استفاده گستردهتر از فناوریهای هوشمند در خدمات سلامت از راه دور را فراهم کند. برای نمونه، توسعه سامانههای تحلیل داده، پشتیبانی تصمیمگیری بالینی و خدمات هوشمند سلامت از راه دور میتواند در آینده از زیرساختهایی که این قانون ایجاد میکند بهره بگیرد؛ اما تحقق چنین کاربردهایی نیازمند مقررات و استانداردهای تخصصی حوزه سلامت خواهد بود که این قانون بهطور مشخص وضع نکرده است.
اختصاص منابع برای توسعه هوش مصنوعی
در بخش مالی قانون نیز منابعی برای توسعه هوش مصنوعی پیشبینی شده است. بر اساس ماده ۱۰، «صندوق توسعه هوش مصنوعی» با سرمایه اولیه یکهزار میلیارد ریال ایجاد میشود و در لوایح بودجه سالانه کشور نیز منابعی برای آن در نظر گرفته خواهد شد. همچنین دستگاههای اجرایی موظف شدهاند اعتبارات مورد نیاز برای توسعه هوش مصنوعی را در ردیفهای بودجهای خود پیشبینی کنند.
قانون همچنین حداقل ۲۵ درصد از منابع سالانه صندوق توسعه هوش مصنوعی را به توسعه هوش مصنوعی در حوزههای مختلف اختصاص داده و استفاده از منابع صندوق برای حمایت از توسعه فناوریها و محصولات هوش مصنوعی را پیشبینی کرده است.
بر اساس ماده ۱۱ نیز دولت مکلف شده است اعتبارات لازم برای اجرای قانون را در چارچوب اهداف، برنامه و وظایف تعیینشده پیشبینی کند. در این میان، سرمایهگذاری بخش خصوصی و غیردولتی برای توسعه زیرساختهای مورد نیاز هوش مصنوعی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
در مجموع، ابلاغ «قانون ملی توسعه هوش مصنوعی» نخستین چارچوب قانونی جامع برای سازماندهی توسعه این فناوری در کشور را ایجاد میکند؛ چارچوبی که وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی را نیز در زمره بازیگران اصلی توسعه و بهرهگیری از هوش مصنوعی قرار داده است. با این حال، برای تبدیل این ظرفیت به کاربردهای مشخص در تشخیص، درمان، پژوهشهای پزشکی و پزشکی از راه دور، تدوین آییننامهها و استانداردهای تخصصی حوزه سلامت همچنان ضروری خواهد بود.
