دانشگاههای علوم پزشکی باید به «سنسورهای هشدار» برای پیشگیری از کمبود دارو
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی ایران و عضو هیأتمدیره انجمن علمی مدیریت و اقتصاد دارو، با تأکید بر نقش دانشگاههای علوم پزشکی در افزایش تابآوری نظام دارویی کشور، گفت: معاونتهای غذا و دارو در دانشگاههای علوم پزشکی باید بهعنوان «سنسورهای هشدار» نظام سلامت عمل کنند و اطلاعات دقیق و واقعی از وضعیت موجودی دارو، کمبودها و مشکلات زنجیره تأمین را در اختیار سیاستگذاران قرار دهند.
به گزارش مدرن مد، محمدمهدی مجاهدیان با اشاره به نقش نظارتی معاونتهای غذا و دارو اظهار کرد: یکی از مهمترین وظایف این معاونتها، رصد مستمر وضعیت دارو و انتقال بهموقع هشدارها به سازمان غذا و دارو است تا اطلاعات میدانی دانشگاهها بتواند در تصمیمگیریها و سیاستگذاریهای حوزه دارو مورد استفاده قرار گیرد.
مجاهدیان با اشاره به مشارکت معاونتهای غذا و دارو در جلسات بررسی کمبودهای دارویی افزود: ممکن است یک دارو در مقطعی با کمبود مواجه شود، اما پس از مدتی موجودی آن در کشور به وضعیت پایداری برسد. بنابراین، لازم است تعریف کمبود و سازوکار اعلام آن بر اساس اطلاعات بهروز و قابل اتکا باشد و صرف اعلام مکرر یک کمبود، بدون بررسی مجدد وضعیت واقعی بازار، مبنای تصمیمگیری قرار نگیرد.
وی ادامه داد: گاهی مشاهده میشود برخی موارد کمبود در گزارشهای دانشگاهی ماهبهماه تکرار میشوند، در حالی که ممکن است وضعیت واقعی موجودی تغییر کرده باشد. معاون غذا و دارو باید زمان کافی برای بررسی اطلاعات ارسالی اختصاص دهد تا تصمیمهای سیاستی بر اساس دادههای دقیق اتخاذ شود.
نحوه توزیع دارو، بخشی از تابآوری نظام سلامت است
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی ایران با بیان اینکه نحوه توزیع دارو نیز بر دسترسی مردم تأثیر مستقیم دارد، گفت: حتی در شرایطی که دارو در کشور موجود است، نحوه تصمیمگیری درباره توزیع آن میتواند دسترسی بیماران را تحت تأثیر قرار دهد.
مجاهدیان افزود: برای مثال، در تهران چند معاونت غذا و دارو فعالیت میکنند و نحوه توزیع یک دارو میتواند از توزیع گسترده در میان داروخانهها تا توزیع در داروخانههای منتخب، شبانهروزی یا داروخانههای دانشگاهی متفاوت باشد. این تصمیمها مستقیماً بر میزان دسترسی مردم و نحوه مراجعه بیماران تأثیر میگذارد.
او همچنین بر اهمیت نظارت بر سبد فروش داروخانهها و مقابله با احتکار دارویی تأکید کرد و گفت: نظارت مؤثر بر زنجیره توزیع میتواند از انباشت غیرضروری دارو در برخی نقاط و ایجاد کمبود مصنوعی در نقاط دیگر جلوگیری کند و به افزایش تابآوری شبکه توزیع منجر شود.
نقدینگی؛ حلقه مهم تابآوری صنعت دارو
عضو هیأتمدیره انجمن علمی مدیریت و اقتصاد دارو، یکی دیگر از عوامل مؤثر بر تابآوری زنجیره دارو را نقدینگی دانست و اظهار کرد: یکی از مشکلات اساسی صنعت داروسازی، عدم نقدینگی و انباشت مطالبات بیمهای است. دانشگاههای علوم پزشکی نیز اگرچه در بخش مطالبات بیمهای نقش مستقیمی ندارند، اما از طریق مدیریت منابع و هزینههای خود میتوانند بر گردش نقدینگی در زنجیره دارو اثرگذار باشند.
او با اشاره به فشار هزینهای موجود بر دانشگاههای علوم پزشکی ادامه داد: هزینههای دانشگاهها، بهویژه در حوزه درمان و هتلینگ، افزایش یافته و منابع و سرانههای موجود همواره پاسخگوی این هزینهها نیست. بنابراین، مدیریت صحیح منابع در دانشگاهها میتواند به بازگشت بخشی از نقدینگی به زنجیره تأمین دارو کمک کند.
مجاهدیان همچنین بر ضرورت رعایت «حساب دارویی» در دانشگاههای علوم پزشکی تأکید کرد و گفت: حساب دارویی در بودجه تعریف شده است، اما در عمل این حساب در بسیاری از دانشگاههای علوم پزشکی به شکل واقعی رعایت نمیشود. اگر قرار است منابعی با عنوان دارو اختصاص پیدا کند، باید در فرآیند تخصیص بودجه دانشگاه نیز بهطور مشخص برای حوزه دارو در نظر گرفته شود.
او افزود: موضوع اعتبارات نشاندار نیز میتواند در بودجه سال آینده مورد توجه قرار گیرد؛ به این معنا که منابع اختصاصیافته برای دارو صرفاً در همین حوزه هزینه شود و در انتهای زنجیره نیز امکان تبدیل این منابع به ارز برای تأمین دارو فراهم باشد.
خرید راهبردی میتواند هزینه تأمین دارو را کاهش دهد
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی ایران، خرید راهبردی را یکی دیگر از ابزارهای افزایش تابآوری نظام دارویی عنوان کرد و گفت: دانشگاههای علوم پزشکی میتوانند با استفاده از ظرفیت خریدهای تجمیعی و راهبردی، قدرت چانهزنی خود را افزایش دهند و با بهرهوری بیشتری منابع موجود را به دارو تبدیل کنند.
مجاهدیان با اشاره به تجربه برخی دانشگاهها در این زمینه افزود: دانشگاههایی که به سمت خرید راهبردی حرکت کردهاند، توانستهاند عملکرد مؤثرتری داشته باشند. بنابراین، نباید تمام ظرفیت خرید راهبردی را صرفاً به بیمهها یا وزارت بهداشت محدود کرد و دانشگاهها نیز میتوانند در این زمینه نقشآفرین باشند.
او همچنین تبادل دارو میان مراکز، هماهنگی میان مراکز درمانی و استفاده از ظرفیتهای موجود در شبکه دانشگاهی را از دیگر راهکارهای قابل استفاده برای مدیریت منابع دارویی دانست.
مصرف منطقی دارو؛ ضلع دیگر تابآوری
مجاهدیان در ادامه بر اهمیت مدیریت مصرف منطقی دارو تأکید کرد و گفت: دانشگاههای علوم پزشکی علاوه بر نقشهای نظارتی و اجرایی، در حوزه مدیریت مصرف دارو نیز ظرفیت قابل توجهی دارند. سیاستگذاری و اجرای برنامههای مؤثر برای مصرف منطقی دارو میتواند از مصرف غیرضروری و هدررفت منابع جلوگیری کند و در شرایط کمبود، امکان مدیریت بهتر منابع موجود را فراهم سازد.
او در پایان، نقش دانشگاههای علوم پزشکی را فراتر از آموزش و پژوهش دانست و اظهار کرد: دانشگاهها میتوانند با ایجاد و توسعه دادههای تحقیقاتی و استفاده از ظرفیت علمی خود، به تصمیمگیری دقیقتر در حوزه دارو کمک کنند. تولید دادههای قابل اتکا، تحلیل وضعیت مصرف و موجودی و تبدیل نتایج پژوهش به سیاستهای اجرایی، از جمله اقداماتی است که میتواند تابآوری نظام دارویی کشور را افزایش دهد.
