بازار جهانی داروهای هوشمند تا ۲۰۳۵ بیش از دو برابر میشود
بازار جهانی داروهای هوشمند که در سال ۲۰۲۵ حدود ۲.۳۰ میلیارد دلار ارزشگذاری شده است، طبق برآورد مؤسسه Precedence Research، در سال ۲۰۲۶ به ۲.۵۴ میلیارد دلار میرسد و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۵ با ثبت نرخ رشد مرکب سالانه ۱۰.۵۰ درصدی، به حدود ۶.۲۴ میلیارد دلار افزایش یابد.
به گزارش مدرن مد، رشد تقاضا برای داروهای مرتبط با حفظ و ارتقای عملکرد شناختی، افزایش تشخیص اختلالات عصبی و شناختی و پیشرفت فناوریهای زیستی و نوروفناوری از جمله عوامل مؤثر بر توسعه این بازار عنوان شده است.
بازار داروهای هوشمند چیست؟
منظور از داروهای هوشمند در این گزارش، مجموعهای از داروهای تجویزی و تحت نظارت پزشکی است که برای بهبود توجه، بیداری، حافظه و عملکرد شناختی، بهویژه در برخی شرایط بالینی، مورد استفاده قرار میگیرند. این بازار طیفی از داروهای محرک، داروهای افزایشدهنده بیداری، مهارکنندههای کولیناستراز، آنتاگونیستهای گیرنده NMDA و برخی درمانهای مرتبط را دربرمیگیرد.
اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD)، بیماری آلزایمر و زوال عقل، نارکولپسی و خوابآلودگی بیش از حد روزانه و برخی اختلالات شناختی مرتبط با افسردگی از جمله حوزههای کاربرد این داروها هستند.
البته استفاده از برخی داروهای این گروه برای ارتقای عملکرد شناختی در افراد سالم میتواند خارج از کاربردهای تأییدشده دارویی باشد و میزان مصرف و مجاز بودن آن بسته به مقررات هر کشور متفاوت است.
نقش فناوری در توسعه بازار
بر اساس این گزارش، پیشرفت فناوریهای مرتبط با هوش مصنوعی، حسگرها و زیستفناوری نیز در توسعه بازار داروهای هوشمند نقش دارد. هوش مصنوعی میتواند با پیشبینی برهمکنشهای مولکولی، فرایند تحقیق و توسعه دارو را تسریع کند. همچنین استفاده از قرصهای هوشمند مجهز به ریزتراشه و حسگر، امکان پایش برخی شاخصها و فرایندهای مرتبط با مصرف دارو را فراهم میکند.
در کنار این فناوریها، «اینترنت اشیای پزشکی» (IoMT) و تجهیزات پوشیدنی هوشمند نیز میتوانند برای پایش مستمر برخی پاسخهای فیزیولوژیک و شناختی مورد استفاده قرار گیرند.
شخصیسازی؛ یکی از روندهای مهم بازار
یکی از روندهای مورد توجه در این بازار، حرکت به سمت شخصیسازی درمان است. ترکیب هوش مصنوعی و تحلیل دادهها میتواند در آینده به طراحی درمانهایی متناسبتر با ویژگیهای ژنتیکی، سبک زندگی و نیازهای شناختی هر فرد کمک کند.
توسعه تجهیزات پوشیدنی و قرصهای مجهز به فناوریهای پایش نیز امکان بررسی مستمر وضعیت بیمار و میزان پاسخ به درمان را افزایش داده است. با این حال، استفاده از داروهای مؤثر بر عملکرد شناختی نیازمند رعایت الزامات ایمنی، شواهد بالینی و مقررات دارویی است و نمیتوان هر محصول موسوم به «نوتروپیک» یا تقویتکننده شناختی را در گروه داروهای تأییدشده قرار داد.
محرکها بیشترین سهم بازار را دارند
بر اساس دادههای این گزارش، داروهای محرک در سال ۲۰۲۵ با سهم ۳۶.۷۰ درصد، بزرگترین بخش بازار داروهای هوشمند را به خود اختصاص دادهاند. این داروها عمدتاً برای درمان اختلالاتی مانند ADHD و نارکولپسی مورد استفاده قرار میگیرند و اثر آنها بر افزایش تمرکز و هوشیاری از عوامل مؤثر بر تقاضای این گروه عنوان شده است.
متیلفنیدات و آمفتامینها از جمله داروهای این بخش هستند. با این حال، استفاده از این داروها مستلزم توجه همزمان به اثربخشی، ایمنی و الزامات نظارتی است. در مقابل، بخش «سایر داروها» با نرخ رشد مرکب سالانه ۱۱.۷۰ درصد، سریعترین رشد را در دوره پیشبینیشده خواهد داشت. این بخش شامل کاربردهای تخصصیتر و برخی بیماریهای کمتر شایع و حوزههای درمانی نوظهور است.
ADHD بزرگترین بخش کاربردی بازار
اختلال نقص توجه و بیشفعالی در سال ۲۰۲۵ با سهم ۳۳.۶۰ درصد، بزرگترین بخش بازار بر اساس موارد کاربرد بوده است. بر اساس گزارش، افزایش آگاهی درباره ADHD، افزایش تشخیص این اختلال در بزرگسالان و توسعه فرمولاسیونهای طولانیاثر از عوامل مؤثر بر رشد این بخش محسوب میشوند. در کنار داروهای محرک، داروهای غیرمحرکی مانند اتموکستین و بوپروپیون نیز در برخی بیماران مورد استفاده قرار میگیرند.
از سوی دیگر، بخش «ارتقای عملکرد شناختی در بزرگسالان سالم» با نرخ رشد مرکب سالانه ۱۰.۴۰ درصد، از بخشهای با رشد سریع بازار پیشبینی شده است. دانشجویان و برخی گروههای شغلی از مصرفکنندگان هدف این بخش عنوان شدهاند؛ با این حال، بخشی از این کاربردها ممکن است خارج از کاربردهای رسمی و تأییدشده داروها باشد.
داروخانههای خردهفروشی در صدر توزیع
داروخانههای خردهفروشی در سال ۲۰۲۵ با سهم ۵۵.۷۰ درصد، بزرگترین کانال توزیع داروهای هوشمند بودهاند. داروخانههای بیمارستانی ۲۱.۸ درصد، داروخانههای آنلاین ۱۶.۴ درصد و سایر کانالها ۶.۱ درصد از بازار را به خود اختصاص دادهاند.
در این میان، داروخانههای آنلاین بهعنوان سریعترین بخش در حال رشد معرفی شدهاند. افزایش نفوذ اینترنت، گسترش خدمات سلامت دیجیتال، سفارش دارو از طریق اپلیکیشنها و ارائه خدمات شخصیسازیشده از عوامل مؤثر بر رشد این بخش عنوان شده است.
قرصها همچنان شکل دارویی غالب
قرصها در سال ۲۰۲۵ با سهم ۵۶.۶۰ درصد، بزرگترین بخش بازار را بر اساس شکل دارویی تشکیل دادهاند. کپسولها با ۲۴.۷ درصد، مایعات خوراکی با ۹.۴ درصد، پچهای پوستی با ۴.۶ درصد و سایر اشکال دارویی با ۴.۷ درصد در ادامه قرار داشتهاند.
بر اساس این گزارش، پچهای پوستی سریعترین رشد را در سالهای آینده خواهند داشت. آزادسازی کنترلشده دارو، افزایش فراهمی زیستی و کاهش دفعات مصرف از جمله مزایای این روش عنوان شده است.
نسل جدید این فناوریها شامل پچهای میکرونیدل و سامانههای دارای قابلیت پایش نیز میشود که میتوانند زمینه را برای توسعه روشهای دقیقتر انتقال و پایش دارو فراهم کنند.
کلینیکهای تخصصی مغز و اعصاب و روانپزشکی در صدر مصرف
کلینیکهای تخصصی مغز و اعصاب و روانپزشکی در سال ۲۰۲۵ با سهم ۳۴.۸۰ درصد، بزرگترین بخش بازار بر اساس مصرفکننده نهایی بودهاند. بیمارستانها ۲۶.۴ درصد و بیماران تحت مراقبت در منزل ۲۹.۷ درصد از بازار را تشکیل دادهاند. همچنین مراکز دانشگاهی و پژوهشی ۴.۴ درصد و سایر مصرفکنندگان ۴.۷ درصد سهم داشتهاند.
افزایش تقاضا برای پزشکی دقیق، افزایش بیماریهای نورودژنراتیو و استفاده از روشهای تشخیصی پیشرفته و مبتنی بر هوش مصنوعی از عوامل مؤثر بر رشد این بخش عنوان شده است.
آمریکای شمالی در صدر بازار
آمریکای شمالی در سال ۲۰۲۵ با سهم ۳۹.۶۰ درصد، بزرگترین بازار منطقهای داروهای هوشمند بوده است. ارزش این بازار در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۱۰.۸ میلیون دلار برآورد شده و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۵ به حدود ۲.۵۱ میلیارد دلار برسد.
در آمریکا نیز ارزش بازار از حدود ۶۸۳.۱ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵ به نزدیک ۱.۸۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۵ افزایش خواهد یافت. رشد تشخیص اختلالات شناختی، افزایش جمعیت سالمند، توسعه روشهای کمتهاجمی و پیشرفت فناوریهای مرتبط با انتقال هدفمند دارو از جمله عوامل مورد اشاره در این گزارش هستند.
آسیا-اقیانوسیه؛ منطقه با سریعترین رشد
بر اساس پیشبینی Precedence Research، منطقه آسیا-اقیانوسیه در دوره پیشرو سریعترین رشد بازار داروهای هوشمند را تجربه خواهد کرد. افزایش جمعیت سالمند، تقاضای بیشتر برای خدمات سلامت، توسعه زیرساختهای سلامت دیجیتال و گسترش داروخانههای آنلاین و تجارت الکترونیک از جمله عوامل مؤثر بر این روند عنوان شدهاند.
چین نیز بهعنوان یکی از بازارهای مهم منطقه، تحت تأثیر عواملی مانند افزایش فشار عملکردی در میان دانشجویان و متخصصان، سالمندی جمعیت و توسعه زیرساختهای سلامت دیجیتال قرار دارد. توسعه کانالهای مستقیم ارائه خدمات و محصولات دارویی به بیماران نیز از دیگر عوامل مؤثر بر رشد این بازار در چین عنوان شده است.
بازیگران اصلی بازار
در گزارش Precedence Research، شرکتهایی از جمله Teva Pharmaceutical Industries، Novartis، Pfizer، Johnson & Johnson، Takeda Pharmaceutical، AbbVie، Eli Lilly and Company، Otsuka Holdings، Viatris، Sandoz، Sun Pharmaceutical Industries، Dr. Reddy’s Laboratories، Aurobindo Pharma، Cipla و Hikma Pharmaceuticals بهعنوان برخی از بازیگران اصلی بازار جهانی معرفی شدهاند.
تحولات اخیر مرتبط با بازار
بر اساس اطلاعات ارائهشده در گزارش، در اکتبر ۲۰۲۵ پژوهشگران Scripps Research Translational Institute از افراد مبتلا به کووید طولانیمدت در سراسر آمریکا برای مشارکت در یک کارآزمایی بالینی از راه دور دعوت کردند تا بررسی شود آیا تیرزپاتاید، یک درمان تأییدشده از سوی FDA، میتواند به کاهش علائم کووید طولانیمدت کمک کند.
همچنین در ژوئیه ۲۰۲۵ شرکت 10x Genomics از همکاری پژوهشی در پروژهای با عنوان TISHUMAP خبر داد که بر استفاده از هوش مصنوعی چندوجهی و دادههای فضایی و بافتشناسی برای استنباط اهداف زیستی تمرکز دارد.
حرکت بازار به سمت درمانهای دادهمحور
برآوردهای این گزارش نشان میدهد بازار داروهای هوشمند در سالهای آینده در نقطه تلاقی داروسازی، علوم اعصاب، هوش مصنوعی، حسگرها و سلامت دیجیتال توسعه خواهد یافت. از یک سو، افزایش نیاز به درمان اختلالات شناختی و عصبی تقاضا برای این داروها را افزایش میدهد و از سوی دیگر، فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، تجهیزات پوشیدنی و سامانههای انتقال هوشمند دارو میتوانند شیوه توسعه، مصرف و پایش درمان را تغییر دهند.
با این حال، رشد این بازار به میزان زیادی به شواهد بالینی، تأییدیههای نظارتی، ایمنی داروها و نحوه استفاده از فناوریهای جدید در فرایند درمان وابسته خواهد بود. بر اساس برآورد Precedence Research، ارزش بازار جهانی داروهای هوشمند از ۲.۵۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۶ به حدود ۶.۲۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۵ خواهد رسید؛ رشدی که معادل نرخ رشد مرکب سالانه ۱۰.۵۰ درصد برآورد شده است.
