نخستین واکسن طراحیشده با هوش مصنوعی وارد مرحله آزمایش انسانی شد
گروهی از پژوهشگران دانشگاه کمبریج از آغاز نخستین آزمایش انسانی یک واکسن خبر دادند که آنتیژن اصلی آن بهطور کامل توسط هوش مصنوعی طراحی شده است؛ دستاوردی که میتواند نقش مهمی در آمادگی جهان برای مقابله با همهگیریهای آینده ایفا کند.
به گزارش مدرن مد به نقل از digitalhealthnews، این واکسن که از آن بهعنوان نخستین نمونه در جهان یاد میشود، بهگونهای طراحی شده است که بتواند بهطور همزمان در برابر طیف وسیعی از ویروسهای خانواده کرونا، از جمله سویههای کنونی کووید-۱۹ و همچنین ویروسهای مشابه در جمعیتهای حیوانی که ممکن است منشأ شیوعهای آینده باشند، ایمنی ایجاد کند.
برخلاف واکسنهای متداول که معمولاً بر یک سویه مشخص از ویروس تمرکز دارند، پژوهشگران دانشگاه کمبریج با بهرهگیری از هوش مصنوعی حجم گستردهای از دادههای ژنتیکی مربوط به انواع مختلف ویروسهای کرونا را که از طریق برنامههای جهانی پایش بیماریها جمعآوری شده بود، مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند.
سامانه هوش مصنوعی پس از بررسی این دادهها، یک «ابرآنتیژن» (Super-Antigen) طراحی کرد؛ مولفهای کلیدی در واکسن که ویژگیهای مشترک میان گونههای مختلف ویروس را در خود جای داده است. هدف از این رویکرد، آموزش سیستم ایمنی بدن برای شناسایی و مقابله با طیف گستردهتری از تهدیدهای ویروسی، از جمله ویروسهایی است که هنوز در میان انسانها ظهور نکردهاند.
«جاناتان هینی»، استاد دانشگاه کمبریج و از محققان اصلی این پروژه، گفت: «این رویکرد نشاندهنده تغییر پارادایم از واکنش به شیوع بیماریها پس از وقوع آنها به سمت پیشبینی و مقابله پیشگیرانه با تهدیدهای ویروسی آینده است.»
او افزود: «هدف ما ساخت واکسنهایی است که نهتنها در برابر ویروسهای امروز از ما محافظت کنند، بلکه بتوانند در برابر عوامل بیماریزایی که ممکن است منشأ همهگیری بعدی باشند نیز ایمنی ایجاد کنند.»
نخستین مطالعه بالینی این واکسن بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ با مشارکت ۳۹ داوطلب انجام شد و هدف اصلی آن ارزیابی ایمنی و تحملپذیری واکسن بود. نتایج این مطالعه نشان داد در سطوح مختلف دوز مصرفی، هیچ نگرانی عمدهای از نظر ایمنی مشاهده نشده است.
یافتههای این پژوهش که در نشریه علمی Journal of Infection منتشر شده است، حاکی از آن است که اگرچه پاسخ ایمنی ایجادشده در این مرحله نسبتاً محدود بوده، اما نتایج بهدستآمده از ادامه توسعه فناوری و اجرای مطالعات گستردهتر حمایت میکند.
«سائول فاوست»، استاد دانشگاه ساوتهمپتون و از مسئولان اجرای بخشی از این کارآزمایی بالینی، با اشاره به مزیتهای استفاده از هوش مصنوعی در طراحی واکسنها گفت: «فناوری هوش مصنوعی بهویژه در طراحی واکسن برای مقابله با همهگیریهای احتمالی و ویروسهایی که بهسرعت دچار جهش میشوند، عملکرد بسیار مؤثرتری دارد.»
پژوهشگران اکنون در حال آمادهسازی مرحله دوم مطالعات بالینی (فاز ۲) هستند که قرار است با مشارکت حدود ۲۰۰ داوطلب انجام شود. در این مرحله، پاسخ ایمنی ناشی از واکسن و میزان اثربخشی آن در ابعاد گستردهتر مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.
محققان اعلام کردهاند که کاربرد این پلتفرم هوش مصنوعی تنها به ویروسهای کرونا محدود نخواهد بود و هماکنون از این فناوری برای توسعه واکسنهایی علیه آنفلوانزا، آنفلوانزای پرندگان H5N1، ابولا و سایر بیماریهای ویروسی با پتانسیل ایجاد همهگیری استفاده میشود.
کارشناسان معتقدند موفقیت این فناوری میتواند فصل تازهای در توسعه واکسنها بگشاید و زمان مورد نیاز برای طراحی و تولید واکسنهای نسل آینده را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
